زمان شيخ مفيد مأمور به شرح و بسط كتاب المقنعه شد 33 و نام آن را « تهذيب الاحكام » گذارد . تهذيب بر حسب شمارش حاجى نورى ، متضمن 1359 حديث است كه در 393 باب و 21 كتاب تدوين شده است . 34 اثر گران سنگ استبصار نيز مشتمل بر 5511 حديث مىباشد كه در 925 باب نظم يافته است . اين دو كتاب ارزشمند و گرانبار ، از كتب معتبر روايى ، همتاى كافى و من لايحضر شناخته شد . شيخ با تأليف اين دو ، صحاح احاديث شيعه را در حصار كشيد و آن دو را تكميل نمود . بعد كلامى شيخ قرن چهارم و پنجم ، آبستن مناظرات و گردهماييها ، تأليف و نشر كتب كلامى و تفاسير كلامى بوده است . مناظرات شيخ مفيد با سران اشاعره و اعتزال و نگارش بيش از 50 اثر كلامى ، همچنين تأليف كتاب شافى توسط سيد مرتضى در ردّ كتاب المغنى عبد الجبّار ، از جمله شواهد مدّعاى فوق است . شيخ طوسى نيز به خاطر مقام والاى علمى كه احراز نموده بود ؛ از سوى خليفه ، عهده‌دار كرسى كلام شد . وى بيش از 15 اثر كلامى از خود به جاى گذارد كه از همه مهمتر كتاب تلخيص الشافى اوست . 35 تفسير شريف تبيان كه نظير دو كتاب تهذيب و استبصار وى از آثار بسيار مهم اوست ؛ داراى پرتوهاى كلامى دقيقى است كه مفسّر در آن با استناد به آيات ، به اثبات حقّانيّت شيعه و ردّ و ابطال مخالفين ، بويژه آراء اهل سنّت و اشاعره پرداخته است . همچنين سه كتاب « شرح الجمل » و « المفصّح » در امامت و « الاقتصاد الهادى الى الطريق الرشاد » از ديگر آثار كلامى ارزشمند شيخ است كه بعضا به زيور طبع آراسته شده است . بعد رجالى شيخ اعتماد و وثوق به احاديث و روايات ، در صورتى محقق است كه سلسلهء اسناد ، درست و راويان آنها موثوق و مورد اطمينان باشند ؛ يعنى احتمال جعل و كذب دربارهء آنها نرود . در سه قرن نخست اسلام ، چندان نيازى به گردآورى كتب رجال و تراجم احساس نمىشد . ليكن در آغاز سدهء چهارم با گذشت زمان ، خصوصيات رجال